Vrijheid is belangrijk. Als we niet vrij zijn is ons leven minder leuk en neemt ook onze welvaart af. Maar wat is vrijheid precies? Hoe kan het begrip leven-en-laten-leven het beste worden uitgewerkt? In een redelijke samenleving is eder mens is de baas over zichzelf zolang hij een ander geen kwaad doet. Instemming bepaalt of mensen zaken met elkaar doen of niet. Dwang is dus niet normaal, vrijheid wel. Natuurlijk bestaan er soms situaties waarin dwang de juiste oplossing is, maar dat zijn zeldzame uitzonderingen.

Deze video gaat over zelfbeschikking:

Een actueel onderwerp is de QR-code. Waarschijnlijk voel je wel aan dat daar iets mis mee is, maar waarom dan? We kunnen toch ook niet zomaar accepteren dat de zorg overbelast raakt? Deze video legt uit waarom het QR-beleid niet de juiste oplossing is. Wie liever leest, kan hieronder de tekst lezen.

Waarschijnlijk voel je wel aan dat er iets niet in orde is aan het QR-beleid, anders zou je deze pagina niet bezoeken. Het is belangrijk om precies te snappen waarom het niet in OK is dat we verplicht worden om onze QR-code voor allerlei dingen te laten zien.
Laten we beginnen met de vraag of het een probleem is dat het discriminerend is. Dat is een argument dat we regelmatig horen. Mensen buitensluiten is niet leuk. Maar er kunnen goede argumenten voor zijn.


Als voorbeeld kies ik voor een vreselijke pandemie. Stel dat besmet raken met een nieuw virus 40% kans op overlijden geeft. Stel dat de enige manier om het virus in te dammen een vaccin is dat nogal een grote kans op bijwerkingen heeft, bijvoorbeeld 0,5% kans op overlijden. En stel dat ongevaccineerden gevaarlijk blijven voor gevaccineerden.
Allereerst is duidelijk dat de meeste mensen in dit geval heel graag niet besmet willen raken. De manier waarop ze dat proberen te bereiken zal echter verschillen. Sommige mensen zullen het vaccin nemen en hopen dat ze geen pech hebben. Andere mensen sluiten zich op in hun woning en hun boodschappen laten bezorgen. Mensen kunnen ook met een serieus filter op naar de winkel gaan, er bestaan varianten van mondkapjes die echt werken.


Stel dat in dit geval de gevaccineerden met elkaar afspreken dat ze weer evenementen gaan organiseren, maar dat deze enkel toegankelijk zijn voor gevaccineerden, is daar iets mis mee? Wat mij betreft niet.


Waarom word ik dan toch zo woedend van het huidige QR-beleid? Wat mij betreft is de kern van het probleem dat mensen niet hun eigen afweging kunnen maken.
Het kenmerk van een vrije samenleving en van beschaafde landen is dat individuen er in staat zijn om hun eigen afwegingen te maken. Alles wat een mens doet heeft voordelen en nadelen. Als ik werk, verdien ik daarmee geld. Het kost me echter tijd die ik misschien liever met mijn kinderen door zou brengen. Als ik iets koop, kost dat me geld. Ik krijg er echter ook iets voor terug. Elke beslissing die ik neem, is een afweging. Als ik iets te duur vind, koop ik het niet. Het is belangrijk dat we zoveel mogelijk in staat zijn om onze eigen afwegingen te maken. Soms denken mensen dat centrale planning beter werkt. Centrale planning loopt echter bijna altijd uit op een teleurstelling. Bijna niemand wil in een communistisch land wonen. Het is gevaarlijk om te onderschatten hoe goed het werkt als mensen hun eigen afwegingen kunnen maken. Het maakt ons gelukkig en het maakt ons land welvarend.


Als in de huidige pandemie cafe’s, restaurants en scholen de vrijheid hadden gehad om hun toelatingsbeleid te bepalen, was er een diversiteit aan oplossingen ontstaan. Ik noem een paar voorbeelden:
● Cafe’s, restaurants en scholen kunnen vereisen dat bezoekers gevaccineerd zijn, en dat aantonen door middel van een QR-code.
● Cafe’s restaurants en scholen kunnen minder bezoekers per oppervlakte toelaten.
● Cafe’s, restaurants en scholen kunnen garanderen dat ze per bezoeker elk uur veel kubieke meter verse lucht het gebouw in blazen, en ter controle de CO2-concentratie meten.
● Cafe’s, restaurants en scholen kunnen elke bezoeker bij de ingang vragen om een sneltest te doen en/of een warmtebeeldcamera ophangen.
● Cafe’s, restaurants en scholen kunnen niets doen.
● Bezoekers kunnen kiezen voor een meer of minder veilig cafe.


Als samenleving leren we hiervan: door te experimenteren kunnen we leren wat werkt en wat niet werkt. In feite is dit ook de hele basis van de vrijemarkteconomie. De Toyota Aygo is niet door de overheid uitgevonden maar ontstaan doordat bedrijven met elkaar concurreren.

Je zou dan kunnen denken dat zonder dwang niemand iets zou doen, en het dus een zooitje wordt. De gevolgen van de schijnveiligheid die het QR-beleid heeft opgeleverd worden echter volgens mij zwaar onderschat. Omdat de overheid continu heeft benadrukt dat vaccinatie de enige zinnige oplossing is, zijn andere maatregelen nauwelijks toegepast.


Ook aan de kant van de zorg zou keuzevrijheid goed werken.
● Als er te weinig zorgpersoneel beschikbaar is, kun je het salaris veel hoger maken, of andere dingen doen om het werk aantrekkelijker te maken.
● Eventueel zijn er ook in andere landen mensen te vinden die wel in Nederland zouden willen werken.
● De meeste mensen vinden vaccinatie prima en hadden best wat eerder hun booster-prik willen ontvangen. Traagheid is een typisch kenmerk dat hoort bij centrale planning.
● Natuurlijk worden we allemaal het liefst verpleegd door perfect opgeleid personeel, maar als de nood aan de man is, zouden we creatiever om kunnen springen met opleidings-eisen. Slimme mensen uit andere sectoren zouden bepaalde werkzaamheden best snel kunnen leren.
● Als het echt zo zou zijn dat ongevaccineerden de zorg overbelasten, konden zorgverzekeraars gevaccineerden korting geven. Dat kan nu al als je niet rookt. Overigens heb ik tot nu toe nog geen enorme verhoging van mijn premie gezien. Mijn verzekering heeft me ook nog niet gevraagd om eenmalig geld over te maken voor meer zorg.


Je eigen afweging maken is dus zeker niet hetzelfde als niks doen en accepteren dat het helemaal misgaat in de zorg. Als we onze eigen afweging kunnen maken, wordt niemand gedwongen om risico’s te nemen.
De ingeslagen weg is naar. Als we onze eigen afweging mochten maken, zouden sommige, en misschien zelfs wel veel cafe’s, restaurants en scholen ongevaccineerden weigeren. Deze mensen hadden dan echter de gelegenheid om verder te leven in hun eigen soort van paralelle samenleving. Die mogelijkheid sluit de overheid af door iedereen te dwingen om mee te doen. Wie weigert om QR-codes te scannen krijgt hoge boetes en gaat failliet. Wie nog enigszins normaal wil leven, is dus gedwongen om zich te laten prikken.


En dat is de vraag waar het vooral om gaat: hoe gaan we in een democratie om met de rechten van minderheden? Mogen we zomaar alles doen met minderheden? Als we democratie beschouwen als het ultieme middel om te bepalen wat rechtvaardig is, zouden we dat kunnen denken. Maar dat is niet zo. Democratie is minder primitief dan een potje knokken, maar nog steeds is een vorm van het recht van de sterkste.
Hoe moet het dan wel? Ik wil niet direct roepen dat we onze democratie af moeten schaffen, maar we moeten wel beseffen dat dit is waar het uiteindelijk om gaat: Leven en laten leven. Beschaafde mensen gaan met elkaar om op basis van instemming. Dwang is in principe verkeerd. Als een minderheid op een andere manier wil leven, hebben we dat te respecteren, zolang het natuurlijk mogelijk is om vreedzaam naast elkaar te leven. Als de minderheid kernproeven wil doen op de Veluwe, moeten we ze stoppen. Als de minderheid ongevaccineerd wil leven, is het bijzonder onverdraagzaam om ze het leven zuur te maken.


Er is nog een belangrijk bezwaar tegen het QR-beleid, en dat is het beginsel van wantrouwen. We mogen niet accepteren dat een overheid ons dwingt om continu te bewijzen dat we deugen. Een stelsel waarin de overheid burgers dwingt om de QR-code van andere burgers te checken is afschuwelijk. Mensen die niet mee willen doen en niet of slecht controleren, denken bij iedere bezoeker die ze hun cafe of sporthal in laten: “Zou dat misschien een BOA kunnen zijn?”. In een beschaafde samenleving kunnen we eerlijk tegen elkaar zijn en hoeven we niet bang te zijn voor verklikkers. Het zou vreselijk zijn als we het straks normaal zouden vinden om elkaar continu te wantrouwen. En omdat werkelijk alles went, is die kans reeel.


Als de overheid een stelsel van controle optuigt, is de kans groot dat het langer blijft bestaan dan we willen. Diverse serieuze kranten hebben al gemeld dat de Europese coronapas waarschijnlijk nog wel even zal blijven. Natuurlijk hoop ik dat ik het meevalt. Misschien is de coronapas opeens verdwenen. Maar ervaringen uit het verleden leren dat het afschaffen van regels altijd veel lastiger is dan het verzinnen van nieuwe regels. Laten we hopen dat het onzin is dat we nooit meer van de QR-code af komen. Maar voor de zekerheid leef ik zonder QR-code. Ik begrijp niet waarom niet veel meer mensen dat doen. Je laten vaccineren doe je voor jezelf. Leven zonder QR-code doen we voor elkaar, omdat we alleen van de QR-gekte verlost kunnen raken als bijna niemand eraan meedoet. We mogen nooit vergeten dat het onze vrijheid is die ons leven en dat van onze kinderen de moeite waard maakt. Accepteren dat mensen zonder QR-code hun baan en hun huis verliezen is te wreed. Erop gokken dat de QR-code snel weer zal verdwijnen is een te groot risico.

Vrijheid en gelijkheid